Ruyneman, ' le Boeuf ' en de moderne muziek

27 januari 2016

Le Boeuf sur le Toit

De titel Le Boeuf sur le Toit  ( Le Boeuf ) van de compositie voor viool en piano uit 1920 is ontleend aan een Braziliaans volksliedje en betekent ' De Os op het Dak '. Oorspronkelijk componeerde de Parijse componist Darius Milhoud het stuk als begeleiding bij een stomme film met Charley Chaplin. Toen dit niet door ging zag Jean Cocteau, netwerkvriend van Milhaud, nog andere mogelijkheden. Hij gebruikte de muziek voor een ca. 20 minuten durende cabaretvoorstelling. 1

De compositie werd ook bewerkt voor orkesten en wordt nog steeds uitgevoerd. Hieronder een prachtige vertolking met maestro Alondra de le Parra. Kijk, luister en geniet!

Daniel Ruyneman

In 1920 verlaat de moderne componist Daniel Ruyneman zijn geboorteplaats Amsterdam na een conflict over de ouderwetse programmering van het concertgebouw. Hij vestigt zich in het cultureel zeer levendige en moderne Groningen. Hij sluit zich aan bij de Ploeg, een kunstkring van jonge en vooruitstrevende kunstenaars waaronder Hendrik Werkman en Jan Wiegers.

Ruyneman wordt muziekredacteur van het door Werkman uitgegeven Blad voor Kunst, een expressionistisch tijdschrift voor beeldende kunst, literatuur, toneel en muziek. Hij ontpopt zich spoedig als een gedreven aanjager van culturele activiteiten zowel nationaal als internationaal. Hij is spraakmakend en verwerft internationale bekendheid.

Hij is muzikaal leider van het Groningsche Studentenmuziekgezelschap ‘Bragi’ en organiseert een aantal concerten met moderne muziek. In 1925 resulteert dit in de première ‘Le Boeuf sur le toit’ van Darius Milhaud, met wie Ruyneman zich muzikaal sterk verwant voelt. Het is een pantomimetheater waarin de muziek leidend is. De samenwerking van diverse kunstvormen in een productie is opzienbarend. Het scenario is van Jean Cocteau en de decors, kostuums en objecten zijn van Ploegkunstenaar Jan Wiegers.

Het scenario van Cocteau is volledig aangepast aan de compositie van Milhaud: een bar in de Verenigde Staten tijdens de drooglegging. De barkeeper schenkt iedereen cocktails in. Na enkele incidentjes en diverse dansen komt er een politieagent binnen, waarop de bar onmiddellijk wordt omgetoverd in een melksalon. De bezoekers dansen en nippen van hun melk. De barkeeper leidt de agent af en onthoofdt hem. De roodharige voert een dans uit met het hoofd van de agent. De bezoekers vertrekken en de barkeeper probeert de politieagent tot leven te wekken.

Ploegkunst

 

In 1928 richtte Ruyneman in Groningen de Vereniging voor Moderne Kamermuziek op, die zich ten doel stelde "  om die werken uit te voeren die in een essentieel verband staan met de tijd waarin wij leven'' . De vereniging wordt later de Nederlandse afdeling van de ISCM, de internationale organisatie voor moderne muziek die nog steeds bestaat.

Als componist en organisator vertoont hij een enorme werklust. De stukken uit de jaren '30 en '40 vertonen elementen van zijn tijdgenoten Igor Stravinsky, Sergei Prokofjev en Francis Poulenc; in latere werken neigt hij naar de twaalftoons-methodiek van Arnold Schönberg en Webern.

Ruynemans belang voor het Nederlandse muziekleven is treffend verwoord door Professor Paul Op de Coul (in 'Biografisch Woordenboek van Nederland'): " In feite was hij de enige die zich op deze wijze voor de moderne Nederlandse en buitenlandse muziek inzette."

Vanaf 1952 organiseert Ruyneman ook concerten in de aula van het Stedelijk Museum in Amsterdam en dankzij deze serie zal Reinbert de Leeuw veertien jaar later doorbreken als pianist en programmeur van de concerten.

Volgens toonaangevende muziekwetenschappers is het onterecht dat Ruyneman wat in de vergetelheid is geraakt. Hij verdient een belangrijke plaats in de muziekgeschiedenis.  2,3,4) Vanwege zijn betekenis voor de naoorlogse en hedendaagse moderne muziek én vanwege een waarachtig inzicht in de ontwikkelingsgang van de moderne muziek in Nederland.

Daniel Ruyneman Sonatine voor piano

https://www.youtube.com/watch?v=1js0xUJcsq0

Hedendaagse theaterversie van Le boeuf sur le toit

https://www.youtube.com/watch?v=XJRyL2y9o4c

1 ) http://daniellathompson.com/Texts/Le_Boeuf/boeuf_chronicles.htm

2) http://resources.huygens.knaw.nl/bwn1880-2000/lemmata/bwn1/ruijneman

3) www.cultureelpersbureau.nl/2013/09/een-eeuw-nieuwe-muziek-ruyneman-en-de-leeuw/

4) Louis Peter Grijp (hoofdredactie), Een muziekgeschiedenis der Nederlanden, 2001, Amsterdam    ....University Press. De Nederlandse Avant Garde in het interbellum, Ton Braas.