Pieter Ouborg en de kunst van het onbewuste

10 september 2015

Pieter Ouborg 1893 - 1956

Een bezoek aan het Dordrechts museum, een catalogus en  twee essays van kunstkenners maken me nieuwsgierig naar Piet Ouborg. Hij was tekenaar en schilder van het onkenbare, het surrealisme en daarmee zijn tijd vooruit. Voor zijn collega-kunstschilders is Pieter Ouborg een van de grootsten. Zijn schilderijen en tekeningen dragen het kenmerk van een uniek kunstenaarschap. [1]

Dordrecht  - 1916

Pieter Ouborg groeit op als vierde kind uit een gezin van 10. Zijn ouders zijn streng protestant . Bijbelonderricht en het kerkbezoek zijn de pijlers van de opvoeding. Zijn vader is winkelier en later boekhouder. Het lukt moeder Cornelia en vader Pieter het gezin groot te brengen met zuinigheid, vlijt en een kleine erfenis.  Later kijkt Ouborg terug op het leven in Dordrecht .  "Waar op zondag ‘in de lage huisjes van het hofje een orgel godsdienstige liederen klaagde en waar over de stoffige wegen stijve uitgedoste zondagse mensen het zich tot hun plicht rekenden te paraderen.’ [2]

Pieter breekt op jonge leeftijd met de kerk en volgt zijn eigen pad . Hij wordt onderwijzer en regelmatig bezoekt hij het Dordrechts museum. Hij leert er tekenen en vindt inspiratie bij Vincent van Gogh bij wie hij de diepe menselijke emotie herkent.

Indië - 1924

In 1914 wordt Ouborg opgeroepen voor militaire dienst. Hij maakt van de gelegenheid gebruik te ontsnappen aan de benauwenis en vertrekt in 1916 als onderwijzer naar Indië de voormalige kolonie. In 1917 trouwt hij met de onderwijzeres Jeanette Bakker en twee jaar later wordt hun dochtertje Marie geboren. Het gezin heeft wisselende standplaatsen en woont er in kleine westerse gemeenschappen waarin een naar binnen gekeerde cultuur van ontspanning en vermaak heerst.

Ouborg is wél geboeid door de inheemse cultuur en ontwikkelde zich naast zijn drukke werk en gezinsleven verder als kunstenaar en tekenleraar nadat hij zijn  tekenakte heeft gehaald. Eerst maakt hij vooral natuurstudies en portretten. Daarna verdiept hij zich verder in de Indonesische cultuur . Indonesië roept het onbewuste in hem wakker. Het masker, het voorouderbeeld en de wajangpop hebben voor hem een grote betekenis en dat vinden we terug in zijn werk.[3]

In de video "Over het onbewuste in de kunst" wordt een tekst van Ouborg gesproken en verbeeld. De tekst is door Ouborg in zijn laatste levensfase geschreven op verzoek van Santbergen, toemalig directeur van het stedelijk museum in Amsterdam.

 

[1] http://aartvanzoest.nl/piet_ouborg  september 2001

[2] Ouborg, Leonie ten Duis, Annelies Haase, monografie openbaar kunstbezit, p.8,1990.

[3] Het masker als intermediair, stichting Heden Den Haag, 2008.