Picasso en de Parade 1917

13 november 2015

Picasso spiegel van zijn tijd 1881-1975

Telkens keer ik terug naar Picasso,  een van de grootste kunstenaars van de 20ste eeuw. De reproductie van de jonge harlequino is al meer dan 25 jaar een  topstuk in mijn werkkamer.     

1916 - 1924

In het leven van Picasso is de periode 1916 - 1924 voor kunsthistorici lastig te plaatsen. Picasso werkt in meerdere stijlen zoals classisisme, pointillisme en kubisme. Hij stapt ogenschijnlijk moeiteloos over van de ene naar de andere stijl .

Picasso is een mensenkunstenaar. In zijn leven draait het vooral om zijn zijn liefdes, dierbaren, vrienden en de maatschappij. Het verlies van zijn eerste grote liefde Eva en vrienden die sneuvelen in de eerste wereldoorlog brengen hem aan het wankelen. Werkende weg zoekt hij, door de traditionele en moderne kunststijlen heen, naar een nieuwe vorm.                                                                                 

Picasso en het theater

Picasso voelt zich aangetrokken tot het theater. Met decor- en kostuumontwerpen werkt hij mee aan  ballet- en toneelproducties. Het eerste 'Ballet  Parade' is een synthese van : tekst, dans, muziek en toegepaste beeldende kunst.

Hier volgt een filmpje met fragmenten van balletten waarvoor Picasso de decors en kostuums heeft ontworpen. De eerste 2.5 minuten zijn een fragment uit de Parade.

 

Parade-team

Picasso  Satie Cocteau  Massine

De Parade wordt gemaakt voor het Ballet Russes met de legendarische leider Diaghilev. Hij is met zijn gezelschap uit Rusland naar Parijs vertrokken vanwege het slechte financiële klimaat voor het ballet. Hij kwam in de avant - garde kring terecht van Mont Martre en  Montparnasse en doet daar veel inspiratie op. Hij onderneemt met Jean Cocteau een balletproject  Le dieu bleu dat nog teveel een 'vingeroefening' is . Als Cocteau het initiatief neemt tot een serieus project de Parade antwoord Diaghilev 'etonne moi ' verbaas mij !                                          

Drie autonome kunstenaars en een choreograaf werken samen aan een ballet en theaterspektakel uitgevoerd door de ballet Russes. Het moet een beeldenstorm van de avant garde worden, waarmee grenzen en stijlen worden doorbroken en een nieuwe tijd aanbreekt.                                 

De jeugdige Cocteau schrijft alvast de opzet voor het libretto. De titel vindt hij in de Larousse. Een parade is 'een burleske scene die wordt gespeeld bij de deur van een kermistheater om publiek te lokken.'.   De personages zijn :  circusartiesten, paard, directeuren, amerikaans meidje. Cocteau  legt zijn ideeën voor aan Satie en Picasso en die gaan ermee aan de wandel.

Erik Satie werkt mee als hij een nieuw werk mag componeren. Met succes stuurt hij de jeugdige Cocteau in zijn richting. Met Picasso ontwikkelt hij een geinspireerde samenwerking. De Parade lijkt 'zijn Parade ' te worden. Satie is een man die voor de muziek leeft en de kunst boven de liefde en het geld stelt. Hij wordt bij leven al gezien en erkend. Hij is bevriend met vele kunstenaars en hij weet het 'spel' in Parade-team inhoudelijk, formeel en informeel goed te spelen. 5

Massine een jonge danser wordt door Diaghilev naar voren geschoven als choreograaf. Massine  wil betrokken worden bij het werk van Satie en Picasso. Er moet immers op de muziek en in de kostumes gedanst worden. Dit is een grote opgave omdat de kostuums van  de directeuren weinig ruimte laten voor de dans en meer voor gestamp en geschuifel.  Massine danst het personage van de Chinese goochelaar. Hij doet veel ervaring op en maakt met de Parade de start als choreograaf.

Picasso heeft groot respect voor Satie. Beide kunstenaars zijn al bekend en gewaardeerd. Picasso werkt onverdroten voort, samen met een groep decorateurs. Hij gebruikt meerdere stijlen en weerspiegelt daarmee de tijdsgeest . Het gordijn, de voorhang, kan classicistisch genoemd worden. De decors en de logheid van de managers en het paard kubistisch. Het Amerikaans meisje is  àlà Chanel en  de circusartiesten min of meer folkloristisch.

Het is de bedoeling van initiatiefnemer Cocteau dat door de samenwerking van deze 'grote' kunstenaars een meerwaarde in kwaliteit ontstaat. (  1+1+1=5). Uiteindelijk onstaat de meerwaarde vooral door de samenwerking tussen Satie en Picasso. Cocteau levert aan alle kanten in op zijn eigen rol. Zowel op de inhoud van het verhaal, als initiatiefnemer, organisator en spin in het web.  Het libretto van Cocteau wordt een ' thema' het is geen verhaal.  Hij voegt nog wel  straatgeluiden, knallende pistolen, ratelende typemachines, sirenes en claxon toe aan de muziek.

Première met schandaal

Op 18 mei 1917 werd door de Ballets Russes in het Théâtre du Chatelet in Parijs de balletvoorstelling Parade opgevoerd.  Het grootste deel van het Parijse publiek is ontzet en vindt het waardeloos.  Het  moderne deel van het publiek heeft wel waardering, laat zich verrassen , geeft een ferm applaus en roept "Bravo !". De confrontatie van stijlen speelt zich niet alleen af op het toneel maar ook in de zaal.

Het is juist het confronterende samenspel van alle 'deelnemers' aan het spektakel dat maakt  dat de Parade een doorbraak in de theatergeschiedenis is.

1. http://www.pablo-ruiz-picasso.net

2. Carsten-Peter Warncke, Pablo Picasso Deel I, oevre 1890-1936, Uitgave Ingo F. Walther,2007.

3. Ornella Volta, Satie In de Spiegel van zijn Tijd, Gottmer Haarlem, 1992, pg.104 - 133.

4.   https://www.youtube.com/watch?v=QT2zXs7bSag

5. http://www.ericschoones-muziek.nl/erik-satie/