Paul Nash (1889-1946) landschapsschilder in oorlogstijd.

24 februari 2017

Van kinds af aan ben ik bang voor de oorlog en conflicten die gruwelijk uit de hand lopen. Misschien komt het door de verhalen die mijn oma mij vertelde over wat ze had meegemaakt. De moord op de Tsaren familie(1918), de Russische revolutie (1917) en de Eerste Wereldoorlog met de loopgraven maakten grote indruk op me. Over de Tweede Wereldoorlog vertelde ze moeizamer. Ze had haar man midden in de oorlog verloren en bleef achter met een groot gezin dat ze de oorlog wist door te loodsen.

Eerste Wereldoorlog 1914-1917
Rond 1995 lees ik van Pat Barker de aangrijpende en onvergetelijke Niemandsland-trilogie. In het eerste deel, Niemandsland, vertelt Barker over de dichter en landmachtofficier Siegfried Sassoon.
Hij wijst de oorlog publiekelijk af en belandt daardoor in de spreekkamer van de legerpsychiater Dr.William Rivers. Deze heeft de taak Sasoon te behandelen, weer in het gareel te krijgen en terug te sturen naar het front. Gaandeweg begint Rivers aan zijn opdracht te twijfelen.
In een NRC artikel uit 2014 kom ik Pat Barker weer tegen en een romanfiguur van haar die gemodelleerd is naar Paul Nash.

 Met de bescheiden Paul Tarrant, gemodelleerd naar Paul Nash, discussieert Elinor over de plek die de oorlog in de schilderkunst zou moeten innemen. 
‘Waarom’, vraagt Elinor hem, zou je die gruwelijkheden schilderen? Niemand gaat dat immers aan de muur hangen.’
‘Nou’, antwoordt hij, ‘omdat ze gebeuren. En daarom is het niet juist ze uit het zicht te houden.
’ Gedurende de geschiedenis, laat Barker zien, hebben kunstenaars op grofweg drie manieren op oorlog gereageerd. Ze hebben die omarmd, genegeerd, of zijn de confrontatie aangegaan. 

Paul Nash 1889-1946 modern kunstenaar 
Nash is een van de belangrijkste kunstenaars van de Britse moderne kunst. Hij is de zoon van William Harry Nash, een succesvolle advocaat, en Caroline Maude, de dochter van een marine kapitein. Paul is ongeveer 13 als het gezin van West Londen naar Iver Heath in Buckinghampshire verhuist. Hier ontwikkelt Nash zijn liefde voor het landschap.

Na een mislukte studie voor de marine kiest Nash voor de London School of Photo-engraving en Lithography. In deze periode, van slechs 2 jaar, boort hij ook andere creatieve kanten in zichzelf aan. Hij schrijft bijvoorbeeld gedichten en toneelstukken.
Door bevriende kunstenaars wordt hij geadviseerd naar de toonvaangevende 'Slade School of Art' van de universiteit van Londen te gaan. Hij komt daar in een jonge begaafde groep van medestudenten terecht die de traditionele en gevestigde kunst afwijzen en aan de slag gaan met moderne kunststijlen.

Officiële Oorlogskunst
Het eerste oorlogsjaar wordt Nash soldaat in de binnendienst. Hij wordt bewaker van de Tower of Londen. Hij heeft tijd en ruimte om te trouwen, te schilderen en te tekenen. Daarna gaat hij in opleiding als officier en wordt uiteindelijk in februari 1917 naar het westfront in Ieper in Belgie gestuurd. Het is zijn eerste echte confrontatie met de nachtmerrie aan het front. Hij schrikt zich wezenloos.

In november 1917 keert hij terug naar het front. Deze keer als door de regering aangewezen 'official war artist'. Daarmee behoort Nash tot een selecte groep van kunstenaars die de taak heeft de oorlog voor het nageslacht vast te leggen. Hij gaat de confrontatie met de afschuwelijke realiteit van de oorlogsvoering aan.

In de oorlogsjaren groeit Nash uit tot een belangrijk kunstenaar van het Britse modernisme. Zijn werk 'We are making a new world' krijgt een iconische status en is onder brede groepen van de bevolking het symbool voor de gruwelijkheid van de oorlog én het gloren van een een betere wereld.
 

Het einde van de heroiek
Nash zijn fascinatie voor de oorlog verdwijnt. Een fascinatie die vooral voorkomt onder kunstenaars die de oorlog (nog) niet hebben meegemaakt. Hij bezint zich op zijn rol als kunstenaar en ziet zichzelf niet meer als landschapsschilder maar als een boodschapper en verteller over de oorlog.
Nash bereikt grote delen van de Engelse bevolking. De mensen voelen zich gezien in hun boosheid en verdriet. Het zijn immers hún jongens die op het slagveld sneuvelen of verminkt terugkeren uit de strijd.

Paul Nash spreekt zich niet uit over de rechtvaardigheid van de oorlog. Net zoals Pat Barker in haar Niemandstrilogie later zal doen bestrijdt hij met zijn werk wel impliciet de barbaarse oorlog waar geen enkel mensenrecht meer geldt.

Erkenning van het leed
De valse romantiek van de heroïsche strijd wordt door hem ontmanteld en is een erkenning van het leed en een waarschuwing voor de toekomst. Het is, zoals Pat Parker zegt, een pleidooi voor een uiterste inspanning om vrede en veiligheid te bewaren.

Nash is een voorbeeld van een kunstenaar die de confrontatie met de oorlog is aangegaan. Hij helpt met zijn werk de scherven uit het verleden op te rapen, te zien en een plaats te geven. Daarin is hij tot op de dag van vandaag van grote betekenis voor de Britse bevolking en alle partijen die een rol hebben gehad in de Great War. 

4/4 British Masters - 1. We Are Making a New World

http://www.tate.org.uk/whats-on/tate-britain/exhibition/paul-nash

http://www.dbnl.org/tekst/_vla016198501_01/_vla016198501_01_0057.php