Marcel Duchamp (1887 - 1968): Zijn leven een kunstwerk.

24 november 2016

Conceptuele kunst is kunst waarbij het concept of het idee achter het kunstwerk het belangrijkste is. Het is aan de kijker het kunstwerk te interpreteren en op dat moment ontvouwt zich het kunstwerk. De conceptuele kunstenaars hebben zich ontwikkelt uit de culturele DADA beweging.

Marcel Duchamp ( 1879 - 1968 )een radicale vernieuwer
Duchamp wordt als een van de grootste vernieuwende en conceptuele kunstenaars van de vorige eeuw gezien. Hij heeft een enorme invloed gehad op de ontwikkelingen in de moderne Westerse kunst en de rol van de kunstenaars. De drie uur durende documentaire Marcel Duchamp: Iconoclaste et Inoxydable (2009)  van Fabrice Maze biedt een overzicht van het leven en werk van Duchamp.

In de eerste periode 1879 - 1915 worden zijn jonge jaren in beeld gebracht. Hij groeit op in een welgesteld milieu in een klein dorp in Normandië. Het is een kunstminnend en intellectueel gezin. Twee van zijn broers worden net als Duchamp kunstenaar.
Op de kunstacademie in Rouen gaat Duchamp op zoek naar een eigen stijl en laat zich inspireren door het fauvisme: heldere kleuren, grotere vlakken en expressionistisch. Later in Parijs verkeert hij in kringen van Dadaisten en Kubisten en laat zich door hen inspireren maar niet dicteren. Hij is een solist en geen groepsmens die zich volledig identificeert met het geloof van een beweging of stijl.
Als hij voor een tentoonstelling van de Salon des Independents een werk inlevert met futuristische elementen zoals de beweging en dynamiek wordt het werk afgekeurd door de kubisten uit de toelatingscommissie. Het werk is niet vormvast kubistisch genoeg. Het is een belangrijke reden voor Duchamp om naar Amerika te vertrekken.

In de tweede periode 1915 - 1936 vestigt hij zich in Amerika en wordt Amerikaans staatsburger. Ondertussen keert hij regelmatig terug naar Frankrijk om zijn familie en vrienden te ontmoeten.
Bij aankomst in Amerika sluit hij zich aan bij de DADA kunstenaars in New York. Net zoals in Europa breekt DADA in New York met de traditionele kunststijlen en is het een culturele beweging die anti - kunst is. Duchamp komt in contact met invloedrijke ' kunstenaars ' en wordt opgenomen in de kring van de invloedrijke DADA verzamelaars, het echtpaar Arensberg

Duchamp's Readymade's
In 1917 levert Duchamp de Fountain in voor de expositie van de Society of Independent Artists in New York. Het werk wordt geweigerd en niet getoond op de tentoonstelling. Duchamp, die in het bestuur van de Society zit, treedt af omdat hij het niet eens is met de toelatingscriteria. Ze zijn niet open maar normatief en uitsluitend.

De Fountain wordt Duchamp's beroemdste 'readymade'. Het gaat hem niet om de schoonheid van het werk maar om de keuze van de kunstenaar om deze urinoir te transformeren naar een andere context waardoor het een andere identiteit krijgt. Een readymade is een voorwerp dat van industrieel massaproduct een kunstobject in het museum of de tentoonstellingsruimte wordt. Het gaat om het transformatieproces en de intellectuele uitdaging die de kijker krijgt voorgelegd. In confrontatie met het kunstwerk gaat de kijker onderzoeken en interpreteren. In deze interactie met de kunstenaar krijgt het werk betekenis.

Zijn identiteiten
Met Rrose Sélavy gaat Duchamp nog een stap verder. Hij speelt met zijn eigen meervoudige identiteit door een vrouwelijk alter ego te ontwikkelen. Een van zijn readymades verwijst er naar:Why do not sneeze Rrose Sélavy? 
Man Ray, een goede vriend en fotograaf, heeft prachtige portretten gemaakt van de man en vrouw Duchamp waarvan twee hiernaast staan afgebeeld.

The Great Glass wordt als het topstuk van de vroeg conceptuele kunst gezien. Duchamp werkt er maar liefst 8 jaar aan, van 1915 - 1923, en dan nog is het niet af. Hij laat het onaf. Er worden boeken over geschreven en docu's over gemaakt en dan nog blijft het voor de meesten een ontoegankelijk en intellectualistisch werk. Toch is het fascinerend dat het werk in de latere jaren zo'n grote betekenis heeft gekregen. Alleen al daarom is het de moeite waard de uitdaging die Duchamp ons voorlegt aan te gaan.

Conceptuele kunst 
De wereldwijde DADA beweging valt rond 1924 uit elkaar. Er is veel onderlinge kritiek en onenigheid over de te varen koers. Een aantal mensen vindt dat er geen sprake mag zijn van DADA als nieuwe kunststijl en dat het een culturele beweging van anti-kunst moet zijn en blijven. Uit de neergang van DADA ontwikkelen zich weer nieuwe stromingen. Een daarvan is de conceptuele kunst, waarbij het om het concept achter het kunstwerk gaat, de keuze van de kunstenaar, de confrontatie met het object en de interpretatie van de kijker.
Treffend weergegeven door Duchamp in zijn lijfspreuk:

I DON'T BELIEVE IN ART, I BELIEVE IN ARTISTS   

In de laatste periode 1936 - 1968 wordt Duchamp aan het einde van zijn leven gevraagd: Wat heb je met je leven gedaan? Terugkijkend zegt hij in de laatste minuten van de film dat hij bezig was zijn leven te begrijpen door van zijn leven een kunstwerk te maken, een soort tableau vivant. Daarbij uitdrukking gevend aan zichzelf en de tijd waarin hij leeft.

Wim T. Schippers is een van de volgers van Duchamp. Een postmoderne conceptuele kunstenaar die al in het begin van de jaren 60 van zich laat spreken. Hij is een meester in de ontregeling, vindt kunst een gekkigheidje en weet met zijn 'pindakaasvloer' en 'going to de dogs' het kunstminnend publiek, inclusief mijzelf, in de gordijnen te jagen. Hieronder een kort filmpje over zijn flesje gazeuse in de zee.

Kunst voor de elite?
Conceptuele kunst wordt vaak als kunst voor de elite gezien,de culturele elite wel te verstaan. Deze constatering is terecht. Het is een culturele klasse die oververtegenwoordigt is in de musea voor moderne en hedendaagse kunst. Dit is niet alleen in Nederland het geval maar ook in andere West-Europese landen en Noord-Amerika. De kunstopleidingen reproduceren in hun programma's dit verschijnsel. De kweekvijvers voor ondernemende kunstenaars dragen daar hun steenje aan bij. De kunstmarkt en de kunstpolitiek hebben hierin een grote verantwoordelijkheid.  

Deze denk-kunst is maar een deel van de kunst die heden ten dage wordt gemaakt. Er onder vallen werken van in mijn ogen geweldige  kunstenaars zoals Bruce Nauman en Marina Abramovic. Waar het om gaat is dat kunstenaars een afspiegeling vormen van de samenleving en op vele manieren vorm geven aan hun creativiteit. Het is de kunst om deze veelzijdigheid van professionele kunstenaars in de kunstpolitiek en -beleid te bevorderen. 

http://ubu.com/film/duchamp_icon1.html

Duchamp heeft zijn werk ondergebracht in het Philadelphia museum of modern art.

http://www.philamuseum.org/collections/results.html?searchTxt=Duchamp&keySearch=+Search+&searchNameID=
&searchClassID=&searchOrigin=&searchDeptID=&accessionID=&page=1