Les Feuilles Mortes en de Poorten van de Nacht

1 maart 2018

Mijn voornemen om deze keer een lichtvoetige blog te schrijven over het Franse chanson en de betekenis ervan strandt al na enkele uren. De herkomst en verspreiding van een van mijn favorieten, Les Feuilles Mortes, gezongen door Juliette Grecoblijkt heel boeiend te zijn en anders dan ik dacht.  Het paste bij het romantisch melancholische beeld van het Parijs uit die tijd en Greco was voor mij een rolmodel.
Nu zoveel jaren later ontdek ik dat het grote publiek het chanson voor het eerst instrumentaal en met wat stukjes tekst kon beluisteren in de  bioscoopfilm Les Portes de la Nuits uit 1946.

1946: De Poorten van de Nacht
Filmregisseur Marcel Carné (1906-1996) vraagt Jaques Prevert (1900-1977) voor het scenario en Joseph Kosma (1905-1969) voor de muziek van de film Les Portes de la Nuit. Prevert en Kosma werken al jaren succesvol samen en de laatste film Les Enfants des Paradis is een groot commercieel succes. Marcel Carné hoopt dit succes te evenaren als hij het ballet Le Rendez Vous van Roland Petit ziet. Hij vindt de muziek en het thema van het ballet uitermate geschikt voor zijn volgende bioscoopfilm.
De gebroeders Pathé zijn verantwoordelijk voor de productie en distributie. Hun bedrijf is een rijzende ster in de filmindustrie. De tijd is er rijp voor. De bioscoopfilm voorziet in de groeiende behoefte van grote delen van de bevolking om herkenbare eigen verhalen te zien en te horen. Daarnaast bieden de moderne technieken nieuwe mogelijkheden voor het filmscenario zoals het samengaan van verschillende kunstvormen. Het is een moderne vorm van ontspanning, bezinning en ook ergernis. Dit laatste overkomt Carné met zijn film
De Poorten van de Nacht.

Het verhaal

De film vertelt het verhaal van Parijs van vlak na de  Tweede Wereldoorlog. Een stad met mensen getekend door de strijd, de gruwelijke nalatenschap ervan en ook het verlangen naar een betere toekomst.
De Poorten van de Nacht sluiten zich om de stad. Het Lot komt en gaat van de een naar de ander en neemt de gedaante aan van een zwerver waarnaar niemand wil luisteren. Het Lot spreekt Diego aan. Hij voorspelt hem dat hij diezelfde avond een rendez vous heeft met het mooiste meisje van de wereld maar het loopt niet goed af.

De film wordt commerciëel een flop. Als belangrijke reden wordt genoemd dat de hoofdrolspelers, Yves Montand en Nathalie Nattier, heel jong zijn en onbekend zijn bij het publiek.
Een andere reden die veel minder genoemd wordt is dat het verhaal de pijn en de moeite van de naoorlogse jaren toont.Op een realistische manier wordt het leven van gewone mensen in de ongewone omstandigeheden vlak na de oorlog getoond. Een wereld waarin de oorlog doorwerkt in alle porieën van de samenleving. Het scenario van Prevert in de stijl van het poetisch realisme kan aanleiding gegeven hebben voor de flop, de opwinding, de ergenis en de afkeer in die tijd.(story and comments)
Nathalie Nattier oftewel de mooiste vrouw ter wereld waarop Diego verliefd wordt, geeft helder aan dat het publiek niet toe was aan de film en ze begrijpt dat. Op hoge leeftijd zegt ze dat de film haar loopbaan heeft beinvloed en niet gebracht heeft wat ze ervan hoopte.

De film is de context geweest van de twee chansons uit de film. De prachtige muziek van Kosma is al volop in de film aanwezig. De tekst van het lied wordt alleen door Nathalie even gezongen  wanneer ze, ongeveer midden in de film, met Diego danst. 
Yves Montand zet het lied rond 1950 als een zelfstandig chanson op de kaart. Los van de context van de film en met een universele betekenis. Een prachtige weemoedige vertolking die hij tot op hoge leeftijd blijft zingen.

      

Het lied wordt een internationaal succes als het door Johnny Mercer voor een film in het Engels wordt vertaald. De titel is  Autum Leaves en het wordt gezongen door Nat King Cole. Het wordt een jazzy licht swingend nummer dat nog wel de compositie en tekst van Les Feuilles Mortes heeft.

     

Hoe Les Feuilles Mortes zo ver verwijderd kan raken van de oorspronkelijke versie wordt me duidelijk door het feit dat de compositie als een van de belangrijkste jazzstandards wordt gezien.
Miles Davis is op zijn best als hij het nummer speelt. Tegelijkertijd is het tekenend voor de enorme waarde van het nummer dat de Johnny Mercer Foundation  hoog in de Top 40 van Johnny heeft staan. Ondanks de vertaling en een stijlbreuk blijft het nummer door de brilliante compositie van Kosma en de tekst van Prevert de muzikale kracht behouden en is van internationale allure.
Zo is ook de de prachtige cover van Autumleaves door Eva Cassidy heel mooi. Het is een compliment aan Kosma en Prevert. 

Of het in Frankrijk en de VS zo goed geregeld is met de muziekrechten als bij ons weet ik niet. Het lijkt me bij Les Feuilles Mortes een hele klus.  

Het Amphitheater van de Sorbonne 1990
Na dit internationale uitstapje keer ik terug naar Parijs. Montand is het lied van Kosma en Prevert tot op hoge leefijd blijven zingen. De Databank van de Franse Nationale Bibliotheek geeft een goed overzicht.
In Nederland is hij mede bekend geworden door het 'laatste' interview met Ivo Niehe  in 1990 en de optredens van Niehe in het De la Mar Theater in Amsterdam en in Parijs.
Het motiveert me om naar het eerste en derde deel van Niehe's interview op Youtube te kijken. In de verwachting dat ik meer en betere informatie over Montand, de film en het lied krijg. Inmiddels besef ik dat mijn beeld van Montand als de Franse charmante zanger en flierefluiter niet terecht is.

Les Feuilles Mortes is de begeleidende muziek en in de voice over leidt Niehe het interview in met privé informatie die voor mij weinig toegevoegde informatie geeft. Dit vind ik jammer. Ieder mens heeft recht op privacy. Daarbij is dit soort informatie ontspannend behalve als het over jezelf gaat.
Ik vraag me zelfs af of dit verantwoorde journalistiek is. Daartoe behoort de controleerbaarheid als het recht op privacy zoals omschreven door de Raad van de Journalistiek. Om dezelfde reden maak ik geen gebruik van de informatieve website over Montand van Alexandre Moatty.

Om een evenwichtig beeld te krijgen van Montand als zanger, acteur en zijn levensloop geef ik de voorkeur aan zijn optreden In het Amphitheater van de Sorbonne in het najaar van 1990. Niet zo lang voor zijn dood. Hij gaat hij in gesprek met studenten over zijn leven werk en engagement. Het grote amphitheater is stampvol en bruist van respect voor Montand en betrokken vragen van studenten. Voor mij is dit genoeg om nu, zoveel jaren later, naar Les Feuilles Mortes van Montand met mijn waardering en betekenis van het lied te kunnen luisteren.
(Links onderaan de Blog)

Le Rendez Vous
Al met al ben ik blij dat ik via de website van Marcel Carné op het ballet Le Rendez Vous van Roland Petit vind. Het is Joseph Kosma die de muziek schrijft voor het ballet van danser en choreograaf Roland Petit. 
Eigenlijk vertellen de muziek en de dans het verhaal. Jacques Prevert schrijft het scenario en voor het chanson les Enfants qui S'aiment. 

Ter afsluiting een hedendaagse uitvoering van Le Rendez Vous, het ballet van Roland Petit 
Waar het allemaal mee begonnen is.

1990 Ivo Niehe interviewt Montand

https://www.youtube.com/watch?v=9DOYV42VkWw

https://www.youtube.com/watch?v=znfumL8XkgQ

1990  Cité de la Réussite

http://www.citedelareussite.com/en/history/first-editions/those-preparing-the-future-1990-cite-de-la-reussite-sorbonne 

https://www.youtube.com/watch?time_continue=27&v=Szj7tNIOBg0

https://www.youtube.com/watch?v=lZ1fp_BM3g8

2011 Ivo Niehe bij Pauw en Witteman

https://www.youtube.com/watch?v=jC-8j2gYMOc