Jan Mankes Wandelt en Werkt

28 maart 2018

Ik ben een groot liefhebber van het werk van Jan Mankes. Mijn ouders hebben mij al vroeg met hem kennis laten maken. In het Arnhems museum dicht bij was en is een mooie collectie van zijn werk te vinden. 

In 2004 opende koningin Beatrix het museum Belvedere in Heerenveen. Een museum waarin ik me thuisvoel en waarin het kleinschalige werk mooi tot zijn recht komt. Ik probeer het museum minstens jaarlijks te bezoeken.
Ik koop er  Woudsterweg De Friese Jaren van Jan Mankes (1909-1915). Het grootste gedeelte is tegenwoordig te vinden op Internet. Dat is mooi, want het is een prachtig kunstboek met uitstekende achtergrondinformatie en vele afbeeldingen.
 

Museum More in Gorssel ziet zichzelf als het grootste museum met moderne realistische kunst. Ik ben er een paar keer geweest en het klopt, ze maken hun ambitie waar. De Jan van Hell tentoonstelling bijvoorbeeld die ik bezocht was uniek en zeer de moeite waard. 

De miljardair Hans Melcher heeft het museum mogelijk gemaakt. De deuren worden op 2 juni 2015 geopend. Pieter van Vollenhoven opent juni 2017 de tweede vestiging van More in kasteel Ruurlo. Museum More toont zich daarmee een rijzende ster in het museumlandschap.
Deprikkelkunst' die ik een paar maanden geleden in een zaal achteraf tegenkom is helaas een ander verhaal. Het zijn afbeeldingen van kinderen die moeten prikkelen.Het is strafbaar.
Verzamelaar Bert Sliggers heeft zijn verzameling recent overgedragen aan de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag. In de RTL Late Night show geeft Sliggers een toelichting op zijn collectie.

Wat ik jammer vind is dat de achtergrondinformatie over Mankes in More heel summier en eigenlijk niet juist is. Als liefhebber vind ik dit spijtig. Jammer omdat de VVV-aanpak zeker uitnodigt tot museumbezoek maar dan wil ik wel waar voor mijn Museumkaart.

Hoe zit het bijvoorbeeld met de aankoop van de schilderijen Vader en Vrouw ? Behoren ze niet meer tot de grote collectie van het Arnhems museum? En is de grootste colectie nu in More? Ik wil het graag weten voordat ik teleurgesteld wordt in mijn verwachtingen.
Er is hierover meer geregeld dan ik dacht. 
Goed bestuur en toezicht, de 9 principes maken dit duidelijk. 

Wie was Jan Mankes?
Voordat ik mijn twee kunstboeken over Mankes las, zag ik Mankes als een kwetsbare, ziekelijke boerenzoon uit Oost Friesland  die het ouderlijk huis niet uitkwam en waarop het kunstenaarschap was neergedaald. Niets blijkt minder waar te zijn.

Het boek over de Friese Jaren van Jan Mankes geeft een heel ander beeld.
Ook het kunstboek Jan Mankes, A.Mankes-Zernike en Roland Holst, J.van ES, Wassenaar 1928, 2de druk. geeft een beeld dicht bij de bron waarom het gaat. De kunstenaar en de tijdsgeest.

Mankes werkt in de stijl van het poetisch realisme. Voor Mankes betekent dat een bezielde aandacht en liefde voor de natuur die hij onderzoekt en leert kennen door er goed naar te kijken, te onderzoeken en te schilderen. Hij wandelt en werkt, dat is al wat hij doet.pag.9,10
Roland Holst noemt Mankes de meeste verstilde schilder van zijn tijd. Als hij de tijd zou hebben gehad zich te bevrijden van de Europese schilderstradities zou hij zich hebben gewijd aan de kunst van China en het Taoisme.pag.52,28 Hier spreekt de bewonderaar.

Belangrijker vind ik de misvatting dat Mankes niet als een vernieuwer en avantgardist wordt gezien en zich niet profileert als schepper van de mens en de maatschappij radicaal afwijst. Zoals Peter Gay de kunstenaars van het modernisme typeert. 
Als je het modernisme zo omschrijft zoals Gay doet dan valt Mankes vanzelf buiten de boot. Dit is onterecht want hij reageert met zijn werk wel degelijk op het moderne machinetijdperk. Hij kiest echter een andere weg die volgens mij dicht bij de opkomende natuureducatie van J.P.Thijsse staat en onze hedendaagse verschijningsvorm kent in bijvoorbeeld het programma Vroege Vogels.

De natuur wordt gekend door haar aandachtig te bestuderen, dat is wat Mankes doet. pag.9,10
Hij kijkt en schildert, hij maakt contact met het landschap, de geit, zijn dierbaren en voelt zich verbonden met al wat leeft. Hij zoekt geen waarheid maar ervaart zichzelf als deel van een geheel en de kringloop van het leven.

Een blikopener vind ik de opmerking van Roland Holst over de kleine werken van Mankes. Ze zijn  voor de huiskamer. Roland Holst noemt dit het zuiver aanvoelen van de juiste schaalgrootte.pag.51, 1928

Kunstenaar als beroep
Mankes was kunstenaar van beroep. Hij volgde kunstopleidingen en koos al snel zijn eigen weg. Hij was in staat de kost ermee te verdienen. Tot aan zijn dood in 1915 heeft Mankes een kunsthandelaar Schüller pag.9,28.en de Haagse sigarenhandelaar Pauwels was zijn mecenas en klankbord.pag.10
Hij was een stedeling, zijn vader was Rijksambtenaar die na zijn pensionering met zijn gezin in Knijpe Oost Friesland ging wonen. Daar ontmoette Mankes zijn vrouw Anne Mankes Zernike. De eerste vrouwelijke dominee van Nederland. 

Zij schrijft dat Jan tot op het laatst meester wilde blijven van zijn eigen werk.

" Alles wat mijn werk betreft houd ik in eigen handen. Ik vertrouw niemand daaromtrent maar iets toe. En ik zal dat blijven doen, zolang ik maar eenigszins kan. 't Gaat natuurlijk niet om de expositie in de Rotterd. Kunstkring, maar hierom, dat ik meester blijf van mijn geestelijke producten, in zoo verre dat mogelijk is."pag.41,28.

LINKS

http://Geert Mak spreekt met respect en warmte over Prinses Beatrix die het museum opent in 2004.

Vroege Vogels  Hedendaagse Natuureducatie

Beeldgedicht van Willem van Toorn
Jan Mankes, Geit. http://beeldgedicht.info/Reprocitaat/toorn-mankes.htm

Onder de appelboom Gedicht van Rutger Kopland