Henry Lewis, de ontdekking van een briljant dirigent.

6 augustus 2020

Een tijdje geleden kwam ik, bij het zingen achter de computer, een prachtig lied van Gluck tegen, gezongen door de mezzosopraan Marilyn Horn. Ik ben gaan uitzoeken wie Marilyn Horn met die prachtige stem is. Ze blijkt een wereldberoemde mezzosopraan te zijn. Ze is jarenlang getrouwd en bevriend geweest met de Afro Amerikaanse dirigent Henry Lewis. Wie is hij dan?

De Engelse Wikipedia over Lewis maakt me nieuwsgierig naar hem. Hij blijkt wereldberoemd te zijn maar in Nederland is hij vrijwel onbekend. Ondanks dat hij in Nederland met een orkest opgetreden heeft en gastdirigent is geweest.

Rond 1956 heeft hij in het kader van de culturele diplomatie met het Seventh Army Orchestra concerten gegeven. In de jaren 1989 - 1991 keert hij terug als dirigent van het Radio Symfonie Orkest (RSO). Mijn interesse in Lewis groeit naarmate ik meer te weten kom over zijn drijfveren en loopbaan.

Na zijn dood op 63 jarige leeftijd staat er van Robert D. McFadden een groot herdenkingsartikel in de New York Times van 29 januari 1996. Hij schrijft over de muzikale kwaliteiten en de muzikale missie van Lewis dat goede muziek voor iedereen toegankelijk moet zijn. De kop van het artikel luidt: Henry Lewis, Conductor Who Broke Racial Barriers. McFadden vervolgt:
"Musically brilliant and a commanding figure with the baton, Mr. Lewis since the 1960's had conducted nearly every major American orchestra -- as well as orchestras and opera companies in Milan, London, Paris, Tokyo, Copenhagen and dozens of other music capitals."

Omdat de Ivoren Toren van de klassieke muziek voor velen te hoog en te duur is, brengt Lewis de muziek naar de mensen toe. Hij besteedt veel energie aan het laagdrempelig maken van de muziek.En hij zorgt bijvoorbeeld voor goedkopere kaartjes. Ondanks het verwijt van de militante zwarte beweging dat hij teveel van witte componisten uitvoert en te weinig van zwarte componisten, doet Lewis geen concessies aan concertprogramma's.

In de Engelse wikipedia staat iets meer te lezen over Lewis zijn laatste jaren. Hij overlijdt 4 jaren na zijn dirigentschap van het RSO in Nederland aan een hartaanval in zijn appartement in Manhattan. Hij worstelt  al geruime tijd met longkanker. Het heeft hem niet weerhouden door te gaan.

De Europese tour van het Seventh Army Orchestra is onlosmakelijk verbonden met de Tweede Wereldoorlog en de bevrijding van Europa. Het Amerikaanse Seven United States Army speelde een cruciale rol in de geallieerde invasie van Sicillië op 10 juli 1943.

Het Seventh United States Army 1943 - 1945
Het zevende leger maakte deel uit van de geallieerde troepen die met de invasie en bevrijding van Italië een begin maakten met de bevrijding van Europa. Op 10 juli 1943 begon de bevrijdingsstrijd op het eiland Sicilië. Het was het grootste en als zeer moedig bekendstaande leger. Generaal Eisenhower was de opperbevelhebber en de legendarische generaal Patton voerde het commando aan de westflank van het eiland. De Britse generaal Montgomery voerde het eerste jaar met het achtste leger het commando aan de oostflank.

De Italiaanse veldtocht duurde van 1943 tot 1945. Opmerkelijk was de grote diverse samenstelling van de geallieerde troepen. De Amerikanen vochten zij aan zij met naar Amerika gevluchte joden. Italianen die zich verzetten tegen Mussolini en zijn pact met Hitler, sloten zich aan, 'vrije' Fransen, Polen, Canadezen, Australiërs, Nieuw-Zeelanders, Indiërs, Marokkanen, Brazilianen, Tsjechen én een Joodse brigade vochten mee in de vrijheidsstrijd.
In het eindstadium  van de bevrijding van Italië mengden zich tevens de Joegoslavische partizanen in de strijd.

Vervolgens gaat de opmars onder commando van generaal Patch door Frankrijk en Duitsland de overwinning tegemoet. Zowel generaal Patton als generaal Patch voeren historische veldslagen uit met de Seventh Army. Helaas kunnen ze het voor de geschiedschrijving nog geen jaar later navertellen. Patton overlijdt vanwege een ongeluk tijdens de jacht en Patch sterft november 1945 met longproblemen.

Als ik me realiseer dat aan de veldtocht door Italië geen Nederlands leger heeft deelgenomen  vraag ik me of de onbekendheid van het Seventh Army Orchestra hiermee van doen heeft. Wanneer ik in mijn omgeving informeer of men op de hoogte is van de bevrijdingsroute via Zuid Europa, blijkt dat menigeen dat niet weet. Wat men wel weet zijn D-Day en de landing op Normandië. Die dag en route zien velen als het begin van de bevrijding.

Oprichting van het orkest
Het is 1951 en het Seventh Army is onderdeel van de bezettingsmacht in Duitsland. Generaal Eisenhower is de bevelhebber. De verhoudingen zijn zeer vijandig. De generaal vat het idee op  om muziek naar Duitsland te halen. Zijn doel is door de uitwisseling van muziek de vijandige verhoudingen milder te maken. Hij vraagt aan een adviseur van hem, een rabbi van een synagoge, om advies. Deze beveelt de getalenteerde Samuel Adler aan, een aan het conservatorium afgestudeerde musicus die een deeltijd baan heeft bij de synagoge. Adler neemt de opdracht aan.

Sam Adler is de oprichter en eerste dirigent van het orkest. Hij is direct aan de slag gegaan eeen en heeft een orkest van goede muzikanten bij elkaar weten te brengen: het Seventh Army Orchestra. Vanwege zijn achtergrond van gevluchte joodse ouders weet hij hoe muziek kan verzachten, de vrede dichterbij brengen en een belangrijke rol kan spelen in het programma van culturele diplomatie. Het is een vorm van diplomatie die tot doel heeft in het naoorlogse Europa begrip voor elkaar te krijgen. Zachte krachten, soft power, die de machtsbalans bevorderen en herstellen. Waarbij cultuur de waarden en het handelen inhouden. Ze vormen de betekenis en de zingeving van de samenleving.
Op de uitgebreide website van het Seventh Army Orchestra staat aan het begin: "We brought a message of peace and of friendship through the language of music to a large part of the world".
Op deze website is ook te lezen dat Lewis in 1956 het orkest dirigeerde en dat het orkest later Nederland bezoekt (radio documentaire 1960).

https://www.7aso.org/htmldocs/asaudiop.html# klik

Het is een website met veel opnames, voor live publiek en voor de radio. De opnames zijn voor mij een mooie levende herinnering aan een bijzonder orkest. Toch blijft voor mij de vraag waar het orkest is gebleven en ook waar Lewis is gebleven. Ik zoek verder.

Het Radio Symfonie orkest (RSO)
Ik vind Lewis terug bij het RSO, een Nederlands symfonieorkest dat heeft bestaan tussen 1985 en 2005. Het is in 1985 ontstaan uit een fusie van het Promenade orkest en het Omroeporkest. Het RSO heeft deel uitgemaakt van het Muziekcentrum van de Omroep en heeft nauw samengewerkt werkt nauw samen met de muziekafdelingen van de verschillende omroeporganisaties. De dirigenten en de muzikanten zijn van hoog niveau. Lewis bevindt zich in goed gezelschap als hij in 1989 - 1991 naar het RSO in Nederland komt.

Wegens een bezuinigingsoperatie zijn het Radio Kamer Orkest en het RSO in 2005 samengevoegd tot de Radio Kamer Filharmonie, later het Radio Filharmonisch orkest (RFO). Op de website van het Radio Filharmonisch Orkest is niets meer te vinden over Henry Lewis. Het is alweer een tijd geleden dat hij is overleden (1996), maar is zijn erfenis niet belangrijk genoeg om enige aandacht aan hem te schenken?

De culturele erfenis van Henry Lewis in Nederland.
Mogelijk speelt In het 'vergeten' van Henry Lewis een politieke reden een rol. De Seventh United States Army is van grote betekenis geweest in de bevrijding van Europa. Het zijn, als onderdeel van de geallieerde troepen, onze bevrijders. Het was een leger met een verscheidenheid aan achtergronden. Zoals veteranen uit Afrika, Joodse en Italiaanse Amerikaanse soldaten, zwarte soldaten, Italianen, en partizanen. Zij hebben een moedige strijd geleverd en gewonnen.
Nederland was niet betrokken bij de zuidelijke bevrijdingsroute. In de Nederlandse verhalen over de oorlog en de bevrijding komt deze zuidelijke route, en daarmee de rol van de Seventh Army, nauwelijks voor.

In de nadagen van de oorlog toen Eisenhower met zijn troepen Duitsland 'bezette' zag hij in, zoals ik al heb aangegeven, dat het nodig was de vijandelijke verhoudingen te verzachten met behulp van muziek. De Koude Oorlog mocht niet uit de hand lopen (cultural diplomacy). Ik vraag me af inhoeverre Nederland van dit besef doordrongen is geweest en zich verbonden voelde met het leger en het orkest.
Lewis is dan wel naar Nederland gekomen als dirigent van het RSO, hij is zeer waarschijnlijk niet gezien als een van de dragende internationale figuren van 'muziek en kunst is voor allen'. Hij is ten onrechte in de vergetelheid geraakt.

Ter afsluiting het lied Margherita van de Italiaanse zanger Riccardo Cocciante. Het lied gaat over een plotseling verbroken relatie. Oh zo mooi en prachtig gezongen door    Tania Kross!

Kennismaking
 https://en.wikipedia.org/wiki/Marilyn_Horne

https://en.wikipedia.org/wiki/Henry_Lewis_(musician)

 https://www.nytimes.com/1996/01/29/nyregion/henry-lewis-conductor-who-broke-racial-barriers-   of-us-orchestrasis-dead-at-63.html?smid=em-share

Sevent Army and Seventh Army Symphony
https://nl.wikipedia.org/wiki/Italiaanse_Veldtocht_(Tweede_Wereldoorlog)

https://en.wikipedia.org/wiki/Seventh_United_States_Army 

https://en.wikipedia.org/wiki/George_S._Patton#

https://www.youtube.com/watch?v=jjcGx0wWmFg
The Seventh Army Story. The big picture.


https://geschiedenis-winkel.nl/p/bevrijdingsroute-europa/

http://www.jewishpartisans.org/home

https://en.wikipedia.org/wiki/Ohrdruf_concentration_camp

https://en.wikipedia.org/wiki/Cultural_diplomacy

https://nl.wikipedia.org/wiki/Dwight_D._Eisenhower#Militaire_loopbaan

https://nl.wikipedia.org/wiki/8e_Leger_(Verenigd_Koninkrijk

Website Seventh army orchestra
https://www.7aso.org/htmldocs/asaudiop.html#

https://www.samuelhadler.com/

Henry Lewis verdwijnt in Nederland in de vergetelheid

https://nl.wikipedia.org/wiki/NPO_Radio_4

https://www.mcogebouw.nl/